Roland Dûchatelet

De koersval van de aandelen op de beurzen hebben niets meer te maken met de intrinsieke waarde van de aandelen, maar alles met de verplichting van pensioenfondsen en dergelijke om te verkopen. Die verplichtingen leggen ze zichzelf op om in geval van koersdalingen op de beurs de verliezen te beperken.

Maar, verkopen op de beurs als er geen kopers zijn, doet de beurs verder dalen, waardoor institutionele beleggers nog meer moeten verkopen. We hebben dus ook op dit vlak een ernstig systematisch probleem waarop de overheid nog geen oplossing heeft gevonden. Dat is nu dringend aan de orde. Als we dit niet doen zouden de beurzen nog verder kunnen zakken met groter wordende gevolgen voor de dagdagelijkse economie.

De financiële markten beleven momenteel turbulente tijden. Deze uitzonderlijke omstandigheden vergen doortastende, tijdelijke, uitzonderlijke maatregelen. Om een halt toe te roepen aan de aanhoudende verkoopsgolf, dient afgeweken te worden van de spelregels in normale marktomstandigheden. Vooreerst is het van belang te onderkennen welke marktpartijen vandaag overgaan tot het verkopen van – reeds fel in waarde gezakte – activa. Naast banken, verzekeringsmaatschappijen, aandelenfondsen vormen de pensioenfondsen een belangrijke marktpartij.

We kunnen vandaag twee grote redenen aanhalen die deze instellingen aansporen om te verkopen : liquiditeitsbehoeften en risicobeheersing.

Liquiditeitsbehoeften

Op het ogenblik dat werknemers op pensioen gaan kiezen zij in België traditioneel voor het opvragen van het totaal gespaarde kapitaal. Dit zorgt voor een belangrijke vraag aan liquiditeiten. Ook beleggers die uit aandelenfondsen willen stappen, zorgen voor een sterk gestegen behoefte aan liquiditeiten. Door de lage waardering van deze activa moet er in verhouding een groter deel van verkocht worden om over eenzelfde bedrag aan liquiditeiten te beschikken. Als alternatief op de verhoogde vraag naar liquiditeiten dient de Nationale Bank niet alleen aan de banken kredietlijnen ter beschikking te stellen, maar dient dit verruimt te worden tot alle financiële actoren, inclusief pensioenspaarfondsen, aandelenfondsen. Op deze manier wordt ook aan hen de mogelijkheid geboden om tegemoet te komen aan de liquiditeitsbehoeften die ze hebben, zonder dat ze verplicht worden activa voor een spotprijsje te verkopen.

Risicobeheersing

De waardering van de activa in een pensioenfonds gebeurt aan de huidige marktwaarde. De financiële instellingen die producten commercialiseren met een gewaarborgd rendement worden nu geconfronteerd met actuariële problemen door de daling van de waarde van de activa. Om piekmomenten als deze te af te vlakken – en bij gevolg paniekverkopen tegen te gaan - kan overgegaan worden op een alternatieve waardering in de boeken. Voorbeeld van een alternatieve waardering is een waarderingsmethode op basis van gemiddelde historische koers. Een aandeel kan dan in de boeken gewaardeerd worden op basis van de gemiddelde koers van de laatste 180 dagen bijvoorbeeld. Een bijkomend alternatief is, dat op het ogenblik dat het eigen vermogen per aandeel hoger is dan de beurskoers van dit aandeel, de eigen vermogenswaarde kan toegepast worden.

Gisteren maakten de grote Nederlandse pensioenfondsen, waaronder ABP, hun derdekwartaalresultaten bekend. Hierbij kwam tot uiting dat de dekkingsgraad al tot onder het wettelijk minimum gedaald is, zonder dat de verdere koersdaling van oktober erin verwerkt zit. De dekkingsgraad is de verhouding tussen de waarde van de beleggingen en de totale verplichtingen. Deze was op 30 september gedaald tot 118%, waar het wettelijk minimum 125% is. Om verder het risico te beperken, hebben deze fondsen vandaag geen andere oplossing dan nog meer te verkopen. Ze staan met de rug tegen te muur indien er niet ingegrepen wordt.

Roland Dûchatelet
(Senator Duchâtelet werkt aan een wettelijk initiatief om dit probleem voor de Belgische institutionele investeerders op te lossen, maar vraagt tevens een Europees initiatief dat nog veel beter zou zijn.)